Höfuðlínumælir – háþróaður "dýptarmælir" sem festur er á vörpuna

Höfuðlínumælirinn er festur á höfuðlínu vörpunnar. Hann er því nær fiskinum en dýptarmælir skipsins, og hefur því miklu meiri möguleika á að lóða á fiskinn. Skipstjóri með reynslu getur því auðveldlega slegið föstu hvort það sem kemur fram á mælinum er fiskur eða áta, og hvort hann sé að toga í "réttri tegund", og þannig forðast að kasta tíma og fjármunum á glæ.

Stöðugt fleiri meðal þeirra sem stunda togveiðar á uppsjávarfiski, hafa tekið það upp að nota auka höfuðlínumæli sem festur er á belg vörpunnar. Það er oft gert ásamt Flæðinema eða Hallanema, til að tryggja að það sem menn sjá í vörpuopinu skili sér aftur í poka.

Tvær mismunandi gerðir af Höfuðlínumælum

Scanmar sá snemma þörfina á því að útbúa tvær útgáfur af Höfuðlínumælum, þar sem notkunarmöguleikar og fiskveiðar eru svo ólíkar víða um heim. Breiðgeisla Höfuðlínumælirinn var fyrst kynntur til leiks meðal þeirra sem toga með vörpum sem hafa lága höfuðlínuhæð. Þessir mælar eru í dag aðallega notaðir af þeim sem stunda veiðar á bolfisk (svokölluðum hvítfisktegundum). Mjógeisla Höfuðlínumælirinn veitir hins vegar oftast nær betri útkomu fyrir þá sem stunda rækjuveiðar eða veiðar á tegundm sem eru þétt við botn. Þessi mælir er einnig oftast notaður við flotvörpuveiðar.

Botnvörpuveiðar

Skýrar lóðningar af fisktegundinni "Hoki " í grennd við botn.

Höfuðlínumælirinn veitir nákvæmar upplýsingar um opnun vörpunnar, og snertingu hennar eða ekki, við botninn. Þegar veitt er með botnvörpu ná menn því oft að halda vörpunni niðri og koma í veg fyrir að hún lyfti sér einmitt á því svæði þar sem svo til allur fiskurinn kemur inn, það er fyrir miðju.

Margir þeirra sem toga með tveimur vörpum samtímis, nota í dag höfuðlínumæli á báðar vörpurnar tilað geta borið vörpuopin saman, snertingu þeirra við botn og ekki síst hve mikið af afla er að koma inn í þær. Þegar innkoman er meiri í aðra vörpuna hagræða þeir veiðarfærinu til hliðar þannig að báðar vörpur taka eins mikið inn og kostur er.

Til að ná sem bestum árangri, þá er mikilvægt að höfuðlínuneminn sé festur tryggilega beint fyrir ofan fótreipisbúnaðinn. Margar botnvörpur eru hannaðar þannig að yfirbyrðið nær framfyrir fótreipisbúnaðinn. Ef höfuðlínumælirinn er festur á sjálfa höfuðlínuna er því ekki hægt að sjá hvort veiðarfærið er í botni eða ekki. Í slíkum tilvikum er því rétt að færa höfuðlínumælinn aftar á efra byrðið þannig að hann sé festur beint fyrir ofan fótreipisbúnaðinn. Með því að festa netpoka fyrir höfuðlínumælinn við byrðið, sem tengdur er með öryggiskaðli fram í höfuðlínu á þá er hægur vandi að koma mælinum fyrir nákvæmlega og með öruggum hætti í hvert skipti.

Flotvörpuveiðar

Mjógeisla Höfuðlínumælir er mest notaður við flotvörpuveiðar, bæði í vörpuopi og aftur á belg. Notkunarmöguleikarnir eru enn frekar breytilegir miðað við það sem er við botnvörpuveiðar. Margir nota Höfuðlínumælinn í staðinn fyrir höfuðlínusónar, eða til vara þegar sónarinn er forfallaður, til dæmis vegna þess að kapall hefur bilað eða annað komið upp á. Þannig má halda veiðum áfram þó slíkt hafi gerst. Sumir sleppa höfuðlínusónarnum við ákveðin veiðiskilyrði og nota eingöngu Höfuðlínumælinn.

Þegar flotvörpuveiðar eru stundaðar eins nærri botni og mögulegt er, án þess að missa vörpuna í botn og festa, þá er upplausn Höfuðlínumælisins afgerandi við veiðarnar. Höfuðlínusónar veitir við þessi skilyrði ekki þá nákvæmni sem þarf til.

Íslenskir skipstjórar nota höfuðlínumælinn festan við fótreipið þegar þeir veiða rétt við botn. Þá er neminn stilltur á stutta vegalengd til að gefa enn nákvæmari upplýsingar. Um leið er hann forritaður þannig að hann lóðar einnig upp á við þannig að fiskurinn sést sem kemur inn í vörpuopið.

Gísli Runólfsson skipstjóri á Bjarna Ólafssyni AK 70 lýsir þessu svona: "Þegar veitt er nálægt botni þá nota ég alltaf Höfuðlínumæli á fótreipinu til að komast eins nálægt botni og hægt er. Ég forrita mælinn þannig að ég sé 15 metra upp og 15 metra niður. Á kapalsónarnum er fótreipið svo breitt því það gefur svo sterkt bergmál, að það nást ekki fram nógu nákvæmar upplýsingar um fjarlægðina frá fótreipi niður á botn. Á sama tíma skiptir miklu máli að geta séð upp á við til að sjá þegar síldin kemur yfir fótreipið og byrjar að berast aftur í vörpuna".

Höfuðlínumælir á belgnum

Við flotvörpuveiðar er það mikilvægur valkostur að geta sett höfuðlínumæli aftur á belginn. Mælirinn er settur í netpoka sem er saumaður fastur á miðbiki yfirbyrðisins. Þannig getur hann sýnt hæð vörpunnar, innkomu af afla og jafnvel fjarlægð til botns. Einnig er hægt að sjá hvort nokkuð af fiski fer utan við og undir veiðarfærið. Með því að forrita mælinn þannig að hann lóði upp á við má einnig sjá hvort fiskur hafi farið gegnum möskva lengra frammi á vörpunni.

Ef opnunin á vörpubelgnum mælist ekki sú sem þú áttir von á, þá getur það stafað af því að það sé lélegt sjávarstreymi í gegnum vörpuna, eða hreinlega því að varpan er í flækju framan við mælinn (þó allt líti eðlilega út á höfuðlínusónar). Eftir því sem pokinn fyllist, þá mun opnunin (og gegnumstreymi sjávar) minnka. Í mörgum tilfellum væri þá skynsamlegt að hífa áður en pokinn er alveg fullur, og láta trollið síðan fara aftur í staðinn fyrir að halda áfram að toga í langan tíma til að fylla pokann alveg.

Innkoma á fiski í belgnum sýnir auk þessa hvort varpan þín er rétt staðsett lóðrétt sér, miðað við fiskinn. Í mörgum tilfellum getur innkoma á Höfuðlínusónar sýnt sig að hafa verið áta sem að sjálfsögðu kemur ekki fram í aflabrögðum. Margir nota einnig þennan nema til gera sér grein fyrir stærðinni á þeim fisk sem er að koma í vörpuna. Stórir og litlir fiskar nota mismunandi langan tíma frá því að lóðningum frá þeim verður vart í vörpuopi, þar til lóðar á þá aftast í belgnum.

Fyrir marga sjómenn er það hreinlega óhugsandi að toga án þess að hafa Höfuðlínumæli staðsettan á belgnum.